Khám phá Khí hậu Khô hạn: Sa mạc và Thảo nguyên
Khí hậu khô hạn – những vùng đất khô cằn, nóng bức bao phủ khoảng 30% diện tích đất liền Trái Đất – được xác định bởi lượng mưa cực kỳ thấp quanh năm. Không giống như khí hậu ẩm ướt nơi mưa là người bạn thường xuyên, ở đây nước khan hiếm và không khí luôn khát nước. Những khu vực này trải dài từ Sahara ở châu Phi đến Gobi ở châu Á, từ sa mạc Sonoran ở Bắc Mỹ đến vùng hẻo lánh Outback ở Australia. Đặc điểm nổi bật là lượng bốc hơi tiềm năng vượt quá lượng mưa thực tế, nghĩa là môi trường luôn cố gắng hút ẩm từ đất và cây cối nhanh hơn lượng mưa có thể bổ sung.
Theo mùa, khí hậu khô hạn mang đến những thái cực. Mùa hè thiêu đốt, nhiệt độ ban ngày thường vượt quá 40°C ở các sa mạc nóng như Sahara, trong khi mùa đông có thể mát mẻ đáng ngạc nhiên hoặc thậm chí lạnh, đặc biệt là ở các thảo nguyên vĩ độ trung bình. Ban đêm lạnh đột ngột vì không khí khô giữ ít nhiệt. Khi mưa đến, nó thường thất thường – đôi khi không có mưa trong nhiều tháng, sau đó là một trận mưa lớn bất ngờ làm ngập các lòng sông khô. Bất chấp sự khắc nghiệt, sự sống vẫn tìm được cách thích nghi: xương rồng dự trữ nước, động vật đào hang, và con người đã thích nghi với hệ thống tưới tiêu khéo léo và lối sống du mục.
Thành phố hàng đầu trong kiểu khí hậu này
Về khí hậu Arid
Phân loại Köppen chia khí hậu khô hạn thành bốn nhóm phụ bằng cách sử dụng hai chữ cái sau chữ B chỉ độ khô hạn: Wh (sa mạc nóng) và Wk (sa mạc lạnh) cho sa mạc, với Sh (thảo nguyên nóng) và Sk (thảo nguyên lạnh) cho các vùng bán khô hạn. Tiêu chí chính là ngưỡng mưa dựa trên nhiệt độ trung bình năm và phân bố mưa theo mùa. Đối với BWh (sa mạc nóng), nhiệt độ trung bình năm vượt quá 18°C và lượng mưa dưới 250 mm trong nhiều trường hợp. BWk (sa mạc lạnh) có nhiệt độ trung bình năm dưới 18°C, nhưng vẫn cực kỳ khô – nghĩ đến sa mạc Gobi với lượng mưa dưới 200 mm. BSh (thảo nguyên nóng) và BSk (thảo nguyên lạnh) có lượng mưa cao hơn một chút, lên tới khoảng 500 mm, nhưng vẫn ít hơn một nửa lượng bốc hơi tiềm năng. Ví dụ, một địa điểm như Phoenix, Arizona (BWh) nhận được khoảng 200 mm mưa hàng năm, trong khi Ulaanbaatar, Mông Cổ (BSk) nhận được khoảng 250 mm nhưng với mùa đông lạnh trung bình -24°C.
Các kiểu nhiệt độ và mưa trong khí hậu khô hạn được xác định bởi sự tương phản. Ở các sa mạc và thảo nguyên nóng, mùa hè nóng như thiêu – nhiệt độ cao trung bình 40–48°C phổ biến ở những nơi như Thung lũng Chết hoặc Riyadh. Mùa đông ôn hòa đến ấm áp ở các kiểu phụ nóng (ví dụ, Cairo trung bình 14°C vào tháng 1), nhưng lạnh ở các kiểu phụ lạnh (ví dụ, Tehran thấy nhiệt độ thấp nhất gần điểm đóng băng vào tháng 1). Lượng mưa không chỉ khan hiếm mà còn rất biến động. Hầu hết các sa mạc có một đợt gió mùa ngắn vào mùa hè (ví dụ, sa mạc Sonoran từ tháng 7 đến tháng 9), trong khi những nơi khác, như Atacama, có thể không có mưa đo được trong nhiều năm. Các thảo nguyên thường có mùa mưa rõ rệt hơn, chẳng hạn như mưa mùa xuân trên Đại đồng bằng Hoa Kỳ, nhưng vẫn thường xuyên hạn hán. Tuyết có thể rơi ở các thảo nguyên lạnh và sa mạc độ cao – Gobi thỉnh thoảng có tuyết vào mùa đông.
Việc tham quan các vùng khô hạn đòi hỏi sự chuẩn bị cho những thái cực. Thời điểm tốt nhất là những tháng mát mẻ hơn – mùa xuân (tháng 3 đến tháng 5) hoặc mùa thu (tháng 9 đến tháng 11) đối với sa mạc nóng, và cuối mùa xuân hoặc đầu mùa thu đối với sa mạc lạnh và thảo nguyên. Hãy đóng gói quần áo nhẹ nhiều lớp: mũ rộng vành, kính râm và kem chống nắng chỉ số SPF cao là không thể thiếu. Quần áo dài tay, rộng, thoáng khí bảo vệ khỏi cả ánh nắng mặt trời và cái lạnh ban đêm. Một chai nước tái sử dụng (ít nhất 1 lít mỗi giờ hoạt động) là cần thiết – mất nước xảy ra nhanh chóng. Đối với các chuyến đi sa mạc lạnh, hãy mang thêm áo khoác ấm cho buổi tối. Giày kín, chắc chắn phù hợp với địa hình nhiều đá và lũ quét thỉnh thoảng. Các hoạt động buổi tối như ngắm sao rất tuyệt vời vì độ ẩm thấp và ô nhiễm ánh sáng tối thiểu.
Các thành phố đáng chú ý thể hiện sự đa dạng: Las Vegas, Nevada (BWh) là một ốc đảo ánh sáng ở sa mạc Mojave, với nhiệt độ cao mùa hè trên 40°C và lượng mưa dưới 100 mm mỗi năm – thành phố phát triển nhờ nước sông Colorado. Mặt khác, Kabul, Afghanistan (BSk) có mùa hè nóng nhưng mùa đông có tuyết, với lượng mưa khoảng 300 mm, chủ yếu vào mùa đông và mùa xuân. Ở khí hậu thảo nguyên nóng (BSh), các thành phố như Nairobi, Kenya (mặc dù về mặt kỹ thuật là cao nguyên nhưng có đặc điểm thảo nguyên) hoặc Karachi, Pakistan (BSh) có mùa mưa do gió mùa và nhiệt độ rất ấm quanh năm. Sa mạc lạnh (BWk) được tiêu biểu bởi Turpan, Trung Quốc, nơi nhiệt độ mùa hè vượt quá 47°C nhưng nhiệt độ mùa đông có thể giảm xuống -10°C. Trải nghiệm của mỗi địa điểm phụ thuộc vào độ cao và tính lục địa: các sa mạc nội địa có khí hậu khắc nghiệt hơn, các vùng khô hạn ven biển như Lima, Peru (mặc dù đã được biến đổi bởi sương mù) thì ôn hòa và nhiều mây hơn.
Câu hỏi thường gặp
Điều gì xác định khí hậu khô hạn?
Khí hậu khô hạn được xác định bởi sự thiếu hụt trầm trọng lượng mưa so với lượng bốc hơi tiềm năng. Theo Köppen, lượng mưa hàng năm ít hơn một nửa ngưỡng cần thiết để hỗ trợ thảm thực vật không phải sa mạc. Điều này dẫn đến cảnh quan khô cằn, thảm thực vật thưa thớt và lượng mưa biến động cao.
Sự khác biệt giữa sa mạc nóng (BWh) và sa mạc lạnh (BWk) là gì?
Sự khác biệt chính là nhiệt độ. BWh (sa mạc nóng) có nhiệt độ trung bình năm trên 18°C, như Sahara. BWk (sa mạc lạnh) có nhiệt độ trung bình dưới 18°C, như sa mạc Gobi, nơi mùa đông lạnh giá. Cả hai đều nhận rất ít mưa, nhưng sa mạc lạnh thường có tuyết vào mùa đông.
Khí hậu khô hạn được tìm thấy ở đâu trên Trái Đất?
Khí hậu khô hạn trải rộng khắp toàn cầu, thường ở các vùng cận nhiệt đới (khoảng vĩ độ 30°) và sâu trong nội địa các lục địa. Các sa mạc nóng chính bao gồm Sahara, Ả Rập và hẻo lánh Australia. Sa mạc lạnh bao gồm Gobi và thảo nguyên Patagonia. Các vùng thảo nguyên nằm ở rìa các sa mạc này, như Đại đồng bằng Bắc Mỹ hoặc Sahel ở châu Phi.
Khí hậu khô hạn nhận được bao nhiêu mưa?
Lượng mưa ở khí hậu khô hạn dưới 250 mm hàng năm đối với sa mạc và lên đến khoảng 500 mm đối với thảo nguyên. Một số khu vực, như sa mạc Atacama, nhận ít hơn 1 mm mỗi năm. Mưa không thể đoán trước, thường rơi thành những trận mưa ngắn, dữ dội.
Thời điểm tốt nhất để tham quan một vùng khô hạn là khi nào?
Đối với sa mạc nóng, thời điểm tốt nhất là những tháng mát mẻ hơn: tháng 10 đến tháng 3 ở Bắc bán cầu, tháng 5 đến tháng 9 ở Nam bán cầu. Đối với sa mạc lạnh và thảo nguyên, cuối mùa xuân (tháng 4–5) hoặc đầu mùa thu (tháng 9–10) có nhiệt độ ôn hòa. Mùa hè có thể nóng nguy hiểm, và mùa đông lạnh giá ở các kiểu phụ lạnh.
Khí hậu khô hạn chỉ có nóng không?
Không, không phải tất cả khí hậu khô hạn đều nóng. Trong khi sa mạc nóng (BWh) có mùa hè thiêu đốt, sa mạc lạnh (BWk) có mùa đông lạnh giá, và thảo nguyên có thể có mùa lạnh. Ví dụ, Ulaanbaatar (BSk) có nhiệt độ mùa đông trung bình dưới -20°C. Yếu tố xác định là độ khô, không nhất thiết là nhiệt.