Những nơi có khí hậu Lãnh nguyên: Lạnh giá, không cây cối và đầy gió
Khí hậu lãnh nguyên, được phân loại là ET trong hệ thống Köppen, là một tập con của khí hậu vùng cực, nơi có ít nhất một tháng có nhiệt độ trung bình trên 0°C (32°F) nhưng không tháng nào vượt quá 10°C (50°F). Điều này tạo nên một cảnh quan cằn cỗi, không cây cối, chủ yếu là rêu, địa y và cây bụi lùn. Nó xuất hiện ở các vùng vĩ độ cao: bờ biển Bắc Cực của Alaska, Canada, Greenland, Scandinavia và Siberia, cũng như các khu vực có độ cao lớn như Cao nguyên Tây Tạng và dãy Andes. Mùa đông cực kỳ lạnh giá, với nhiệt độ trung bình thường dưới -20°C (-4°F), trong khi mùa hè ngắn và mát mẻ, hiếm khi vượt quá 10°C. Lượng mưa thấp—thường 150–350 mm (6–14 in) hàng năm—nhưng lớp băng vĩnh cửu ngăn cản sự thoát nước, tạo ra điều kiện đầm lầy vào mùa hè. Lãnh nguyên giống như một cuộc chiến liên tục giữa cái lạnh cắt da và sự ấm áp thoáng qua, nơi sự sống bám vào một khung thời gian hẹp.
Thành phố hàng đầu trong kiểu khí hậu này
Về khí hậu Tundra
Ký hiệu ET trong Köppen đại diện cho Lãnh nguyên, bắt nguồn từ từ 'tunturi' trong tiếng Phần Lan có nghĩa là đồi không cây. Tiêu chí chẩn đoán chính là nhiệt độ trung bình của tháng ấm nhất nằm trong khoảng 0°C đến 10°C. Ngưỡng này xác định ranh giới giữa khí hậu lãnh nguyên và khí hậu chỏm băng (EF), nơi không có tháng nào có nhiệt độ trung bình trên 0°C. Không giống như khí hậu phương bắc (D), lãnh nguyên thiếu mùa sinh trưởng thực sự vì nhiệt độ không bao giờ đạt đến 10°C cần thiết cho sự phát triển của cây. Lớp băng vĩnh cửu—mặt đất đóng băng vĩnh viễn—nằm dưới phần lớn lãnh nguyên, chỉ tan chảy ở lớp bề mặt vào mùa hè. Điều này tạo ra một lớp không thấm nước làm bão hòa đất, dẫn đến các đặc điểm địa hình có dạng hoa văn đặc trưng như nêm băng và đất đa giác.
Các mô hình theo mùa rất khắc nghiệt. Mùa đông kéo dài từ tám đến mười tháng, với nhiệt độ giảm mạnh xuống -30°C đến -50°C ở các vĩ độ cao hơn. Tại Barrow (Utqiaġvik), Alaska, mặt trời biến mất trong hơn hai tháng, và nhiệt độ trung bình tháng 2 dao động quanh -27°C. Mùa xuân và mùa thu là những giai đoạn chuyển tiếp ngắn. Mùa hè là một đợt bùng nổ ngắn của ánh sáng ban ngày gần như liên tục—mặt trời lúc nửa đêm—kéo dài 6 đến 10 tuần. Mặc dù nhiệt độ tối đa thấp (5–10°C), bức xạ mặt trời liên tục cho phép cây cối phát triển nhanh. Lượng mưa ít ỏi, thường 200–400 mm mỗi năm, chủ yếu rơi dưới dạng tuyết vào mùa đông. Tuy nhiên, mưa mùa hè có thể xảy ra; ví dụ, Longyearbyen, Svalbard nhận được khoảng 200 mm hàng năm, với tháng 7 là tháng ẩm ướt nhất với 25–30 mm.
Việc tham quan lãnh nguyên đòi hỏi trang bị nghiêm túc. Vào mùa hè (tháng 6–8), hãy mang ủng chống thấm có lớp cách nhiệt, quần áo giữ nhiệt, áo khoác chắn gió và mũ ấm—ngay cả trong tháng 7, gió lạnh có thể xuống dưới 0°C. Thuốc chống côn trùng là cần thiết vì muỗi không ngừng nghỉ. Các chuyến thăm mùa đông đòi hỏi quần áo cấp thám hiểm: áo khoác lông vũ dày, mặt nạ và găng tay chịu được -40°C. Thời điểm tốt nhất để du lịch là cuối tháng 6 đến đầu tháng 8, khi nhiệt độ cao nhất, động vật hoang dã hoạt động và nhiều trạm nghiên cứu mở cửa. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận bị hạn chế—hầu hết các khu vực lãnh nguyên không có đường bộ và chỉ có thể đến bằng các chuyến bay thuê bao hoặc tàu phá băng. Hãy chuẩn bị cho những thay đổi thời tiết đột ngột và luôn đi cùng hướng dẫn viên quen thuộc với điều kiện vùng cực.
Các thành phố lãnh nguyên đáng chú ý bao gồm Murmansk, Nga (69°B), thành phố lớn nhất thế giới phía bắc Vòng Bắc Cực, với nhiệt độ trung bình tháng 7 khoảng 12°C—chỉ trên ngưỡng 10°C, đặt nó ở ranh giới với khí hậu cận Bắc Cực. Ngược lại, Nuuk, Greenland (64°B) có nhiệt độ trung bình tháng 7 là 8°C, chắc chắn là ET. Quần đảo Svalbard, với Longyearbyen, trải qua một vùng lãnh nguyên ôn hòa hơn nhờ Dòng chảy Gulf Stream, với nhiệt độ trung bình mùa đông khoảng -14°C thay vì -30°C. Lãnh nguyên núi cao, chẳng hạn như trên đỉnh Núi Washington, New Hampshire (1916 m), cho thấy các mô hình tương tự nhưng với bức xạ mặt trời mạnh hơn và không khí loãng hơn. Những biến thể này minh họa cách vĩ độ và dòng hải lưu điều chỉnh trải nghiệm lãnh nguyên, từ sương mù ven biển đến sa mạc lạnh nội địa.
Câu hỏi thường gặp
Khí hậu lãnh nguyên xuất hiện ở đâu?
Khí hậu lãnh nguyên được tìm thấy dọc theo các bờ biển Bắc Cực của Bắc Mỹ và Á-Âu, trên các đảo vĩ độ cao như Greenland và Svalbard, và ở độ cao lớn trên các dãy núi như Rockies, Andes và Himalayas. Nó yêu cầu nhiệt độ trung bình của tháng ấm nhất từ 0°C đến 10°C.
Sự khác biệt giữa khí hậu lãnh nguyên (ET) và khí hậu chỏm băng (EF) là gì?
Sự khác biệt chính là nhiệt độ tháng ấm nhất. Ở lãnh nguyên (ET), ít nhất một tháng có nhiệt độ trung bình trên 0°C, cho phép một số thảm thực vật và tan băng bề mặt. Ở chỏm băng (EF), tất cả các tháng có nhiệt độ trung bình dưới 0°C, nghĩa là băng tuyết vĩnh viễn và không có hoạt động sinh học.
Lãnh nguyên có phải là nơi tốt để tham quan không?
Có, dành cho những du khách ưa mạo hiểm tìm kiếm sự tĩnh lặng, động vật hoang dã độc đáo (tuần lộc, cáo Bắc Cực, hải âu cổ rụt), và cảnh quan ngoạn mục. Mùa hè có ánh sáng ban ngày 24 giờ và nhiệt độ ôn hòa, nhưng cơ sở vật chất thưa thớt. Mùa đông rất khắc nghiệt và tốt nhất nên để dành cho các cuộc thám hiểm vùng cực.
Có mưa ở lãnh nguyên không?
Lượng mưa thấp—thường 150–350 mm mỗi năm—và chủ yếu rơi dưới dạng tuyết. Tuy nhiên, trong mùa hè ngắn ngủi, mưa thường xuyên ở lãnh nguyên ven biển, với tổng lượng hàng tháng 20–40 mm. Hầu hết mặt đất vẫn ngập nước do lớp băng vĩnh cửu ngăn cản thoát nước.
Những loài thực vật và động vật nào sống ở lãnh nguyên?
Thảm thực vật chỉ giới hạn ở các cây thấp như rêu, địa y, cỏ và cây bụi lùn. Cây cối không có do đất lạnh và mùa sinh trưởng ngắn. Động vật bao gồm tuần lộc (caribou), bò xạ, lemming, thỏ rừng Bắc Cực, cú tuyết và nhiều loài chim di cư vào mùa hè.
Vào mùa đông, lãnh nguyên lạnh đến mức nào?
Nhiệt độ mùa đông thay đổi theo vị trí: lãnh nguyên ven biển trung bình -15°C đến -30°C, trong khi các khu vực nội địa như Siberia có thể xuống dưới -40°C. Mức thấp cực đoan đã đạt đến -50°C. Kết hợp với gió mạnh, gió lạnh có thể làm cảm giác lạnh hơn.