Khí hậu chỏm băng: Những nơi lạnh nhất Trái Đất
Khí hậu chỏm băng, ký hiệu EF trong hệ thống Köppen, là loại khí hậu khắc nghiệt nhất trong các khí hậu vùng cực. Nó xuất hiện ở những nơi nhiệt độ trung bình của tất cả các tháng đều dưới mức đóng băng – cụ thể là dưới 0°C. Khí hậu này chiếm ưu thế ở nội địa Greenland và phần lớn châu Nam Cực, cũng như các vùng cao độ biệt lập trên các lục địa khác. Đây là những vùng lạnh nhất và khắc nghiệt nhất trên hành tinh, với các tảng băng vĩnh cửu bao phủ đất liền. Không có mùa hè thực sự; tháng ấm nhất vẫn ở dưới mức đóng băng. Mùa đông tối tăm, dài và lạnh giá khủng khiếp, nhiệt độ thường xuống dưới -50°C. Lượng mưa ít ỏi, thường dưới 250 mm mỗi năm, chủ yếu dưới dạng tuyết tích tụ nhưng hiếm khi tan chảy. Kết quả là một lớp băng dày không thể lay chuyển, có thể dày hàng nghìn mét.
Thành phố hàng đầu trong kiểu khí hậu này
Về khí hậu Ice Cap
Theo phân loại Köppen, khí hậu chỏm băng (EF) yêu cầu nhiệt độ trung bình của tháng ấm nhất phải ≤0°C. Tiêu chí duy nhất này phân biệt nó với khí hậu lãnh nguyên (ET), nơi có ít nhất một tháng trung bình từ 0°C đến 10°C. Chữ “F” đại diện cho “Frost” (Băng giá), chỉ sự đóng băng quanh năm. Trên thực tế, ngay cả những ngày ấm nhất trong khí hậu chỏm băng hiếm khi vượt quá -5°C, và nhiệt độ trung bình năm thường dao động từ -15°C đến -55°C. Lượng mưa cực kỳ thấp – thường từ 50–200 mm mỗi năm – vì không khí lạnh chứa rất ít độ ẩm. Hầu hết lượng mưa đến dưới dạng tuyết mịn hoặc tinh thể băng, và một lượng nhỏ vẫn bị giữ lại trong lớp băng. Gió katabatic mạnh có thể gây ra điều kiện giống bão tuyết ngay cả khi không có tuyết rơi mới, làm giảm tầm nhìn nghiêm trọng.
Sự biến động nhiệt độ theo mùa tồn tại nhưng bị giảm bớt so với các khí hậu khác. Ở nội địa Nam Cực, chẳng hạn như tại Trạm Vostok (độ cao 3.488 m), nhiệt độ cao trung bình trong tháng ấm nhất (tháng 12) là khoảng -32°C, trong khi nhiệt độ thấp trung bình vào tháng 7 (tháng lạnh nhất) có thể đạt -68°C. Các khu vực chỏm băng ven biển, như xung quanh Trạm McMurdo ở Nam Cực, ôn hòa hơn một chút: nhiệt độ cao mùa hè khoảng -5°C và nhiệt độ thấp mùa đông khoảng -30°C. Đỉnh Greenland trải qua những cực đoan tương tự, với nhiệt độ trung bình tháng 7 gần -12°C và tháng 2 gần -47°C. Không có tính mùa vụ đáng chú ý về lượng mưa – mỗi tháng đều khô – nhưng mùa hè thường có nhiều mây hơn và đôi khi có tuyết nhẹ. Tuy nhiên, mặt trời hoạt động mạnh: vào mùa hè, khu vực này có 24 giờ ban ngày; vào mùa đông, 24 giờ tối tăm.
Tham quan khí hậu chỏm băng là một nỗ lực cực kỳ khó khăn đòi hỏi thiết bị chuyên dụng. Các vật dụng thiết yếu bao gồm hệ thống quần áo nhiều lớp: lớp nền thấm hút ẩm, lớp giữa cách nhiệt (lông cừu hoặc lông vũ), và lớp vỏ ngoài chống gió, cách nhiệt. Khẩu trang balaclava, kính bảo hộ và găng tay dày là bắt buộc để ngăn ngừa tê cóng. Giày dép phải cách nhiệt, chống thấm nước và chịu được nhiệt độ dưới -40°C. Thời điểm tốt nhất (và khả thi duy nhất) để tham quan là vào mùa hè địa phương, khoảng tháng 11 đến tháng 2 ở Nam Cực và tháng 5 đến tháng 8 ở Greenland, khi ban ngày liên tục và nhiệt độ “ít khắc nghiệt nhất.” Ngay cả khi đó, các chuyến đi chỉ giới hạn ở các trạm nghiên cứu, các chuyến thám hiểm có hướng dẫn hoặc các chuyến bay đến tảng băng. Du lịch thương mại đến nội địa Nam Cực rất hiếm và đắt đỏ; hầu hết du khách ở lại bờ biển. Đối với những người thực sự ưa mạo hiểm, một chuyến thăm Nam Cực (Trạm Amundsen–Scott) vào tháng 12 mang lại nhiệt độ khoảng -25°C nhưng có gió lạnh đáng kể.
Đáng chú ý, không có thị trấn lâu dài nào tồn tại trong khí hậu chỏm băng – chỉ có các trạm nghiên cứu. Nổi bật nhất là Trạm McMurdo (Nam Cực), khu định cư lớn nhất trên lục địa, có khoảng 1.000 người vào mùa hè. Khí hậu của nó là trung gian giữa EF và ET, với nhiệt độ trung bình tháng 1 gần -1°C, nhưng thường được phân loại là EF vì nhiệt độ trung bình tháng ấm nhất ở mức hoặc dưới 0°C. Trạm Vostok lạnh hơn nhiều: nhiệt độ lạnh nhất từng được ghi nhận trên Trái Đất, -89,2°C, được đo tại đây. Trên Greenland, đỉnh của tảng băng (Trại Summit) trải qua những cực đoan tương tự, với nhiệt độ trung bình tháng 7 gần -12°C. Các trạm này trải qua toàn bộ sức mạnh của chỏm băng: gió hú, bão trắng, và một cảnh quan im lặng kỳ ảo toàn màu trắng. Bất chấp nghịch cảnh, độ trong lành của không khí, sự tinh khiết của tuyết, và vẻ đẹp khắc nghiệt của băng vô tận đã thu hút các nhà khoa học và một số ít khách du lịch.
Câu hỏi thường gặp
Khí hậu chỏm băng là gì?
Khí hậu chỏm băng (Köppen EF) là khí hậu lạnh nhất trên Trái Đất, nơi mọi tháng đều có nhiệt độ trung bình dưới 0°C. Nó xuất hiện trên các tảng băng Greenland và Nam Cực, cũng như một số đỉnh núi cao. Lượng mưa rất thấp, và cảnh quan bị bao phủ bởi băng vĩnh cửu.
Khí hậu chỏm băng xuất hiện ở đâu?
Nó chiếm ưu thế ở Nam Cực, nội địa Greenland và các vùng cao độ như đỉnh Himalayas hoặc Andes. Các khu vực ven biển của Nam Cực có thể có khí hậu lãnh nguyên, nhưng nội địa là chỏm băng. Nội địa Greenland, ở độ cao trên 2.000 mét, cũng là EF.
Nhiệt độ trong khí hậu chỏm băng như thế nào?
Cực kỳ lạnh quanh năm. Tháng ấm nhất trung bình dưới 0°C, và mùa đông có thể xuống dưới -70°C. Tại Trạm Vostok, nhiệt độ trung bình tháng lạnh nhất là khoảng -68°C, và tháng ấm nhất trung bình -32°C. Tại đỉnh Greenland, tháng 7 trung bình -12°C, tháng 2 -47°C.
Có tuyết rơi trong khí hậu chỏm băng không?
Có, nhưng rất ít. Tổng lượng mưa hàng năm thường dưới 250 mm, chủ yếu là tuyết. Vì không khí rất lạnh và khô, tuyết tích tụ dần dần. Không bao giờ có mưa vì nhiệt độ luôn dưới điểm đóng băng.
Con người có thể sống trong khí hậu chỏm băng không?
Không có khu định cư lâu dài, chỉ có các trạm nghiên cứu. Các nhà khoa học và nhân viên hỗ trợ sống tạm thời ở đó, thường là một hoặc hai năm. Cái lạnh cực độ, sự cô lập và thách thức hậu cần khiến việc cư trú lâu dài trở nên bất khả thi nếu không có cơ sở hạ tầng hiện đại.
Thời điểm tốt nhất để tham quan chỏm băng là khi nào?
Mùa hè địa phương, khi có 24 giờ ban ngày và nhiệt độ ấm hơn một chút. Đối với Nam Cực, đó là tháng 11 đến tháng 2; đối với Greenland, tháng 5 đến tháng 8. Ngay cả khi đó, nhiệt độ vẫn dưới điểm đóng băng, và các chuyến đi đòi hỏi kế hoạch cẩn thận và thiết bị chuyên dụng.